Deze vraag kan niet op eenduidige wijze worden beantwoord. In de bijsluitertekst staat: “breng een strook van 2 cm aan op uw tandenborstel bij elke poetsbeurt (2 cm voorziet in 3 mg tot 5 mg fluoride)”. Als er 2 cm op een tandenborstel gedaan wordt, betekent dat een mogelijke inname van 3-5 mg fluoride. De Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) heeft een aanvaardbare bovengrens van inname vastgesteld voor kinderen vanaf 16 jaar en volwassenen 7 mg fluoride per dag. Met twee keer per dag 2 cm tandpasta op een tandenborstel zit je daar mogelijk boven. Als de patiënt stelselmatig de tandpasta niet uitspuugt, is dit wel iets om rekening mee te houden.

Nee. In de periode na de Tweede Wereldoorlog tot begin jaren 1970 werd fluoridering van drinkwater overwogen ter bestrijding van het toen wijdverbreide tandbederf. De praktische uitvoering bleek complex, onder andere vanwege de wens tot gelijke toegang tot niet-gefluorideerd drinkwater. Dit zou twee waterleidingsystemen vereisen. Tegelijkertijd werd duidelijk dat fluoridetabletten en fluoridetandpasta effectief waren. Het advies luidde destijds: fluoridetabletten tot 5 jaar, daarna volwassenfluoridetandpasta. In de praktijk werden tabletten echter vaak vergeten of in één keer ingenomen, wat de effectiviteit verminderde en de kans op (lichte) fluorose verhoogde. De introductie van fluoridepeutertandpasta bood hiervoor een oplossing en leidde in stappen tot het huidige advies: 0–5 jaar tweemaal daags poetsen met fluoridepeutertandpasta; vanaf 5 jaar tweemaal daags poetsen met junior- of volwassenfluoridetandpasta.

Voor als je meer over fluoride wil weten, zie deze aflevering van Andere Tijden: Het volmaakte gebit – Andere Tijden.

In 1960 concludeerde de Gezondheidsraad dat drinkwaterfluoridering tandheelkundig en medisch effectief, goedkoop en technisch uitvoerbaar was, mits besluitvorming op gemeentelijk niveau plaatsvond en ongefluorideerd water beschikbaar bleef voor bezwaarmakers. In 1970 werd door de Kroon (de toenmalige Raad van State) vastgesteld dat een ieder die dat wilde toegang moest hebben tot ongefluorideerd water. Een wetsvoorstel uit 1973 ter regeling van de waterfluoridering strandde uiteindelijk in 1976, vooral vanwege het bezwaar tegen beperking van keuzevrijheid. Daarmee was drinkwaterfluoridering in Nederland geen optie meer.

Voor als je meer over die periode wil weten, zie deze aflevering van Andere Tijden: Het volmaakte gebit – Andere Tijden.

Jazeker fluoride beschermt ook het tandbeen. De bescherming is echter minder effectief dan de bescherming van glazuur.

Glazuur en dentine hebben dezelfde chemische samenstelling, waardoor fluoride in principe op beide mineralen via dezelfde chemische processen werkt. Toch biedt fluoride minder bescherming aan dentine. Dit komt doordat dentine poreuzer is dan glazuur, waardoor zuren gemakkelijker binnendringen, en doordat dentinekristallen kleiner zijn. Kleinere kristallen hebben gezamenlijk een groter oppervlak, waardoor bij een zuuraanval meer mineraal tegelijk wordt aangetast. Door deze twee eigenschappen is er bij dentine meer fluoride nodig om dezelfde beschermende werking te bereiken als bij glazuur.

Hierbij moet je onderscheid maken tussen eenmalig te veel fluoride, bijvoorbeeld een kind snoept uit de tandpastatube en een chronische overdosering (je slikt elke dag een beetje te veel in).

Eenmalig te veel fluoride

Voor elke stof geldt dat te veel schadelijk kan zijn. Volgens het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC*) treedt een lichte vergiftiging op bij het inslikken van 1,6 mg/kg lichaamsgewicht. Dan kunnen gastro-intestinale effecten (braken en buikpijn) optreden. Melk drinken (of op andere wijze calcium toedienen) en thuis-observatie is dan voldoende. Een matige intoxicatie treedt op vanaf 5 mg/kg lichaamsgewicht. De effecten zijn dan ernstiger en er is klinische observatie en diagnostiek nodig. Neem dan ook contact op met de huisarts, die mogelijk zal doorverwijzen naar het ziekenhuis. Daar wordt waarschijnlijk de calciumspiegel in het bloed bepaald. De grenswaarde voor ernstige intoxicatie is vastgesteld op 15 mg/kg lichaamsgewicht. Vanaf deze hoeveelheid wordt ziekenhuisopname geadviseerd om zo nodig de maag leeg te laten pompen en schoon te laten spoelen. Verder dienen laxantia gebruikt te worden. De calciumspiegel in het bloed moet worden gecontroleerd en een hypocalciëmie moet behandeld worden.

Eén gram fluoridepeutertandpasta bevat 0,5 mg fluoride, één gram junior- en volwassentandpasta bevat 1 tot 1,5 mg fluoride.  Uitgerekend voor een kind van 15 kilo (ongeveer 3 jaar oud) wordt:

• een lichte intoxicatie bereikt bij het inslikken van 48 gram peutertandpasta of 16-24 gram junior- of volwassentandpasta
• een matige intoxicatie bij het inslikken van 150 gram (2 tuben) peutertandpasta of 50-75 gram (¾ tot 1 tube) junior- of volwassentandpasta
• een ernstige intoxicatie bij het inslikken van 450 gram (6 tuben) peutertandpasta of 150-225 gram (2 tot 3 tuben) junior of volwassentandpasta.

*Het NVIC is het kenniscentrum voor de klinische toxicologie in Nederland informeert artsen, apothekers en andere professionele hulpverleners over de mogelijke gezondheidseffecten en behandelingsmogelijkheden bij vergiftigingen.

 

Elke dag een klein beetje te veel

Als een kind elke dag een klein beetje fluoride te veel neemt tijdens de tandvorming dan kan de tandvorming verstoord worden. Het tandglazuur vertoont dan witte vlekken die na doorbraak donker kunnen kleuren door kleurstoffen uit de voeding. Dit verschijnsel wordt wel gevlekt glazuur, mottled enamel, of fluorose genoemd. Het is een esthetisch probleem. Bij lichte aantasting kan de verkleuring worden gebleekt of weggeslepen. Bij ernstiger aantasting moet het gecamoufleerd worden met wit vulmateriaal (een zogenoemde facing).

De Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) houdt voor fluoride de volgende grenswaarden aan:

• voor kinderen 1-3 jaar van 1,5 mg fluoride per dag
• voor kinderen 4-8 jaar van 2,5 mg fluoride per dag
• voor kinderen van 9-14 jaar 5 mg fluoride per dag
• voor kinderen ≥15 jaar en volwassenen 7 mg fluoride per dag.

Als men onder deze grenswaarden blijft, wordt tandfluorose voorkomen.

Uiteraard wel voor de gebitsgezondheid van de aanstaande moeder, maar niet voor de gebitsgezondheid van de baby na de geboorte.

Nee. Een fluorideapplicatie behoort niet tot het standaardadvies. Het is niet voor ieder kind nodig een fluorideapplicatie te geven. Als dat wel gebeurt, is er sprake van overbehandeling.

Een kind komt alleen in aanmerking voor een fluorideapplicatie als er sprake is van actieve cariëslaesies en wanneer het ondanks inspanningen thuis niet lukt om de activiteit van deze laesies te verminderen.
Hierbij wordt beoordeeld of:
• er in het gebit actieve ontkalkingen of caviteiten aanwezig zijn,
• de mondverzorging ondanks de inspanningen onvoldoende is, wat blijkt uit de aanwezigheid van tandplaque of gingivitis.
Dus, fluorideapplicaties worden uitsluitend toegepast als aanvullende maatregel bij actieve cariës en niet als standaardbehandeling. Het is dan ook raadzaam om wanneer men besluit een fluorideapplicatie toe te passen, ook te bedenken wanneer hiermee kan worden opgehouden.

Nee. Het is nog niet te laat bij het zien van witte vlekken door cariës. Deze plekken kunnen remineraliseren. Er ontstaat dan ‘sterker’ glazuur. Wel blijft een witte vlek als litteken achter. Het is echter de vraag of de leek de witte vlekken ziet.

Als het glazuur twee jaar lang stabiel is en er dus geen cariësactiviteit meer is, is het aan te bevelen de fluorideapplicaties te beëindigen.

Als je geen tanden en kiezen hebt, heeft het voor je gebit geen zin om fluoride te gebruiken.

Het is belangrijk te voorkomen dat kinderen van tandpasta snoepen; bewaar tandpasta daarom buiten hun bereik. Of het gevaarlijk is, hangt af van de hoeveelheid fluoride die wordt ingenomen/ingeslikt. In het kort: bij minder dan 1,6 mg fluoride per kg lichaamsgewicht is er geen risico. Bij minder dan 5 mg/kg en maag-darmklachten kan melk worden gegeven. Bij meer dan 5 mg/kg moet u contact opnemen met de huisarts, die mogelijk doorverwijst naar het ziekenhuis. Bij een inname van meer dan 15 mg/kg is ziekenhuisopname zeker aangewezen.

Nee, het is niet erg, al is fluoridetandpasta voor volwassenen pas voor kinderen vanaf 5 jaar. Van 0 – 4 jaar is peutertandpasta de eerste keus. Tandpasta voor volwassenen mag alleen worden gebruikt door kinderen van 0 – 4 jaar als cariës anders niet goed voorkomen kan worden. Als zorgverlener weeg je voor- en nadelen af. Waarschuw daarbij voor te veel inslikken en de kans op fluorose. Om de kans op fluorose zo klein mogelijk te maken, kunnen kinderen van 0 – 4 jaar beter met peutertandpasta poetsen. Gebruikt het kind toch tandpasta voor volwassenen? Adviseer dan niet meer dan een 0,5 cm tandpasta te gebruiken als alle 20 melktanden en kiezen er zijn. Adviseer bij minder tanden en kiezen om minder tandpasta te gebruiken.

Adviseer maximaal 0,5 – 1,0 cm tandpasta per poetsbeurt te gebruiken voor kinderen van 0 – 4 jaar. In het begin wanneer er nog maar een enkele tand is, kan een ouder toe met maximaal 0,5 cm. Wel is het verstandig dat ouders/verzorgers toezicht houden op het uitspugen van de tandpasta. Peutertandpasta bevat een veilige hoeveelheid fluoride, waardoor de peuter niet teveel fluoride binnen kan krijgen als de juiste hoeveelheid tandpasta wordt gebruikt. Mocht het toch zo zijn dat ouders/verzorgers van kinderen van 0-4 jaar de tanden van het kind poetsen met tandpasta voor volwassenen, adviseer dan om niet meer dan een 0,5 cm tandpasta te gebruiken als alle 20 melktanden en kiezen er zijn. Adviseer bij minder tanden en kiezen om minder tandpasta te gebruiken.

Nee, dat is niet erg. Maar het geeft niet meer bescherming. EFSA (2005) adviseert dat peuters uit alle bronnen niet meer fluoride inslikken dan 1,5 mg fluoride per dag. Dat komt overeen met ongeveer 0,05 mg/kg lichaamsgewicht. In dit Advies Cariëspreventie is de hoeveelheid fluoride die men bij gefluorideerd drinkwater binnen zou krijgen als grenswaarde gesteld. Dit is tot de tweede verjaardag 0,25 mg, voor 2-jarigen 0,5 mg, voor 3-jarigen 0,75 mg en voor 4-jarigen en ouder 1 mg. De hoeveelheid fluoride in peutertandpasta is laag genoeg om bij normaal gebruik (maximaal 0,5 – 1,0 cm tandpasta) deze hoeveelheid niet te overschrijden (zie de tabel hieronder). Met deze hoeveelheden is er geen noemenswaardig risico op fluorose. Er worden geen schadelijke bijwerkingen verwacht bij het doorslikken van een beetje peutertandpasta. Het is niet de bedoeling dat er uit de tube wordt gesnoept.

Als kinderen zoet-smakende (vaak felgekleurde) tandpasta gebruiken, is dat niet erg. Let er wel op dat de tandpasta voor peuters het juiste fluoridegehalte heeft (500 – 750 ppm). Mogelijk nadeel is dat de kinderen de tandpasta zo lekker of aantrekkelijk vinden, dat ze het juist gaan inslikken of dat ze van de tandpasta gaan snoepen. Adviseer de ouder om er toezicht op te houden dat de tandpasta wordt uitgespuugd. Zorg ervoor dat de kinderen er niet van kunnen snoepen.

Ja, adviseer (ouders van) kinderen van 0 – 4 jaar peutertandpasta te gebruiken. Hierin zit 500 – 750 ppm fluoride. Deze hoeveelheid fluoride is afgestemd op het gebruik door peuters. Doe maximaal 0,5 – 1,0 cm op een tandenborstel. Dit geldt als alle 20 melktanden en kiezen er zijn. Adviseer bij minder tanden en kiezen om minder tandpasta te gebruiken. Er zijn verschillende merken tandpasta voor peuters. Controleer op de tube of de tandpasta ook daadwerkelijk de geadviseerde hoeveelheid (500 – 750 ppm) fluoride bevat. Voor kinderen vanaf 5 jaar zijn er kinder- en juniortandpasta’s waar 1.000 – 1.500 ppm fluoride in zit.

Als het kind weerstand heeft tegen de tandenborstel, kan ouders/verzorgers worden geadviseerd:
• een zachte en kleine tandenborstel te gebruiken,
• een tandenborstel te gebruiken die het kind leuk vindt (kleur, muziek e.d.),
• met de tandenborstel te spelen, bijvoorbeeld met de tandenborstel zacht over de arm van het kind wrijven en daarna heel zacht over de tand,
• eerst een gaasje, washandje e.d. te gebruiken,
• de eerste week met alleen water, daarna pas met tandpasta te poetsen,
• het kind eerst zelf te laten poetsen, als ouder/verzorger voor te doen hoe het moet en daarna als ouder/verzorger het kind na te poetsen.
Als het kind weerstand heeft tegen tandpasta, kan ouders/verzorgers worden geadviseerd:
• een andere tandpasta, een gekleurde of een geltandpasta te gebruiken,
• de tandpasta op te lossen in water,
• een week water en dan tandpasta te gebruiken,
• eerst de tanden met water te poetsen en dan een puntje tandpasta op de tandjes te wrijven.
Als het kind weerstand heeft in het algemeen, kan ouders/verzorgers worden geadviseerd:
• aan de ouders/ verzorgers, dat het belangrijkste is dat er 2 keer per dag wordt gepoetst dan om op een voor het gezin een gunstig tijdstip te poetsen,
• er een liedje bij te zingen of erbij te tellen,
• voor het tandenpoetsen de tijd te nemen, zodat het kind aandacht krijgt en tandenpoetsen prettige zorg vindt,
• het kind op de commode of voor een spiegel te leggen en al spelend tanden te poetsen,
• het kind bij het luier verschonen een tandenborstel met een heel klein beetje tandpasta in de hand te geven, dan komt er in ieder geval fluoride in de mond,
• verschillende poetshoudingen uit te proberen.
Als het kind echt niet wil, adviseer dan wel het hele vaste ritueel eromheen te doen en het poetsen tot 1 tel te beperken. Adviseer het vervolgens langzaam op te bouwen. Overtuig ouders/verzorgers van het belang van het tandenpoetsen. Tandenpoetsen hoort er net zo goed bij als de handen wassen.

Ja. Het fluoridegehalte in peutertandpasta is te laag voor bescherming van het blijvende gebit. Het risico op fluorose in de zichtbare blijvende tanden is vanaf een leeftijd van 5 jaar voorbij, omdat deze dan (bijna) afgevormd zijn. Adviseer (ouders/verzorgers van) kinderen daarom vanaf de 5de verjaardag tandpasta voor kinderen (junior) of voor volwassenen te gebruiken met een concentratie van 1.000 – 1.500 ppm fluoride.

Op verdenking van acute overdosering – er is bijvoorbeeld 1 gram tandpasta per kg lichaamsgewicht ingeslikt – kan contact met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) worden opgenomen door de mondzorgverlener. Patiënten kunnen hun huisarts raadplegen.

De NCJ heeft hierin het vernieuwde advies voor cariëspreventie gevolgd dat net door het Ivoren Kruis is afgegeven. Deze zin is inderdaad toegevoegd aan het nieuwe advies. Het is niet erg om door te slikken, maar vanwege de leeftijd van de kinderen en het daarmee verbonden (kleine) risico op fluorose bij een te hoge fluoride inname adviseert het Ivoren Kruis om de tandpasta uit te spugen.

Kaaskiezen komen regelmatig voor en kunnen in ernst verschillen. Afhankelijk van hoe diep de aantasting is, zijn er verschillende behandelmogelijkheden. 

In sommige gevallen, wanneer duidelijk is dat de verstandskiezen aangelegd zijn en later kunnen doorbreken, kan worden geadviseerd om een aangetaste kies te verwijderen. Met behulp van een beugel kan de kies erachter dan naar voren worden verplaatst. De verstandskiezen schuiven vervolgens door, waardoor deze later vaak niet meer hoeven te worden getrokken en je een gaaf volledig gebit overhoudt. Een verwijzing naar een kindertandarts voor een gespecialiseerde beoordeling behoort tot de mogelijkheden.

Onderzoek heeft laten zien dat er bij volwassenen een grotere kans is dat tandwortels bloot komen te liggen als er vaker wordt gepoetst. Met als gevolg mogelijke slijtage aan de wortels. Bovendien, een poetsadvies dat geldt voor iedereen moet ook praktisch haalbaar zijn. Vaker poetsen kan wel nodig zijn op individuele indicatie en na zorgvuldige instructie.

Ja. Als bij een patiënt die 2 keer per dag goed poetst toch cariës ontstaat, kan het advies zijn een extra poetsbeurt te adviseren. Er komt dan vaker fluoride in de mond. Ook kan het advies zijn om te spoelen met een fluoridespoelmiddel. Sommige mensen zijn gevoeliger voor cariës dan anderen. Oorzaken hiervoor kunnen zijn:
• kwaliteit van het glazuur,
• kwaliteit van het speeksel,
• samenstelling van de plaque,
• stand van de tanden,
• dragen van apparatuur.
Extra aandacht is dan nodig voor het gebit door een of meer extra fluoridemomenten per dag te creëren.

Nee. Er is dan niet direct reden om aan te dringen vaker de tanden te poetsen. Geef wel aan dat de patiënt niet geheel het ‘Advies voor iedereen’ (Mondverzorging & fluoride) naleeft. Als het minder goed gaat, is het wel belangrijk het ‘Advies voor iedereen’ te gaan volgen.

Geen ja, geen nee. De patiënt mag zelf weten of hij spoelt na het tandenpoetsen of alleen uitspuugt. Uit onderzoek is wel gebleken dat het nemen van een klein slokje water na het tandenpoetsen, dit met de tandpasta in de mond te mengen en hier dan 1 minuut mee na te spoelen, tot minder cariës kan leiden. Soms is het advies om na het tandenpoetsen de mond niet te spoelen met water en de tandpasta alleen uit te spugen. Er zou dan meer fluoride in de mond blijven, wat beter zou zijn voor een gezonde mond. Dit vermoede extra positieve effect bleek niet in een klinisch experiment. Er is dan niet minder cariës en ook de hoeveelheid fluoride in tandplaque maakt geen verschil.

In het Advies Cariëspreventie hebben we daar aandacht aan besteed: het is het beste te poetsen ’s ochtends na het ontbijt en ’s avonds voor het slapen gaan. Maar uiteraard is het belangrijkste dat er 2 maal per dag 2 minuten wordt gepoetst.

Te vaak staan ouders of begeleiders voor hun kind/cliënt. Dan kunnen ze niet goed genoeg in de mond kijken, hebben ze geen controle over het kind/de cliënt en staan ze zelf in een kwetsbare positie. Advies is het kind/de cliënt te laten zitten en er schuin achter te gaan staan, het hoofd te fixeren en in de mond te kijken. Kijk wat er gebeurt. Trek de wang opzij. Als de cliënt ligt, dan is het advies de cliënt in de favoriete houding te leggen. Het hoofd kan iets omhoog worden gebracht/gekanteld met een opgerolde handdoek in zijn nek. Bij cliënten met een slikstoornis kan tandenpoetsen leiden tot verslikking. Tandenpoetsen kan ook een kokhalsreflex opwekken. De kans op verslikken is kleiner als de patiënt de kin op de borst houdt. Verder advies is de tanden zonder tandpasta te poetsen. Fluoride kan dan worden aangebracht na het tandenpoetsen. Dit door een beetje fluoridetandpasta op de vinger te doen en de tanden en kiezen ermee in te smeren. Handige hulpmiddelen zijn een (elektrische) tandenborstel, een tandenstoker of rager. Vanwege de hygiëne is het advies aan begeleiders van cliënten om handschoenen te dragen.
Een goede poetsbeurt duurt 2 minuten. Verzorgers kiezen best zelf een moment op de dag dat bij de cliënt aandacht aan mondverzorging kan worden gegeven. Het beste is het ’s ochtends na het ontbijt en ’s avonds voor het slapen gaan. Het Ivoren Kruis adviseert 2 keer per dag 2 minuten de tanden niet te krachtig te poetsen. Ook al is het niet altijd haalbaar. De tanden 1 keer per dag heel goed poetsen is beter dan 2 keer per dag slordig. In de folder ‘Mondzorg voor mensen met een verstandelijke beperking’ of op de poetsposter ‘Tandenpoetsen doe je zo!’ is meer te lezen over hoe te poetsen. Zie de webpagina Folders www.ivorenkruis.org/folders.

Voor veel mensen met een motorische of verstandelijke beperking is zelf tandenpoetsen vaak te moeilijk. Er is hulp van een verzorger nodig. Veel kinderen, cliënten of ouderen keren hun hoofd af of duwen de borstel weg met hun tong. Zij bijten op de tandenborstel, kokhalzen, hebben strakke wangen, lippen en tong, klemmen de kaken op elkaar, hebben ernstig bloedend tandvlees en pijnreacties of verzetten zich op een andere manier. Een goede poetshouding en de juiste hulpmiddelen kunnen het tandenpoetsen bij deze mensen makkelijker maken.

Het is op dit moment nog niet bekend of alle tandpastatabletten een goede vervanger zijn. Over de tandpastatabletten is uit onderzoek nog te weinig bekend wat betreft effectiviteit

Natriumlaurylsulfaat (Sodium Lauryl Sulfate; SLS) is een van de meest gebruikte schuimmiddelen in tandpasta, maar ook een van de ingrediënten waarover de meeste vragen worden gesteld. Hoewel SLS veilig is voor de algemene bevolking, kan het bij mensen met een gevoelige mond of bestaande mondproblemen daadwerkelijk klachten veroorzaken.

SLS is eigenlijk geen zeep, maar een synthetisch detergent. Het gedraagt zich als zeep omdat het schuimt en vetten oplost, maar chemisch behoort het tot de sulfaat-oppervlakteactieve stoffen en niet tot de traditionele groep zepen. In tandpasta wordt het uitsluitend gebruikt vanwege zijn vermogen om te schuimen en zich goed te verspreiden, niet omdat het de tanden beter zou reinigen. Voor mensen met een gevoelige mond of terugkerende aften kan overstappen op een tandpasta zonder SLS een merkbaar verschil maken.

NB: veel shampoos bevatten ook SLS. Vanwege de irriterende eigenschappen (het ‘prikt’ in de ogen) wordt het niet gebruikt in babyshampoos.

Wat zijn de daadwerkelijke risico’s?

1. Irritatie en vervelling van het mondslijmvlies

SLS is een sterk detergent. Het kan de natuurlijke, beschermende slijmlaag van het mondslijmvlies aantasten, waardoor het mondslijmvlies beter doorlaatbaar wordt. Dit kan leiden tot:

• een branderig of prikkelend gevoel
• een droge mond
• roodheid
• vervelling van de binnenkant van de wangen of het tandvlees

2. Verergering van aften

Dit is het best gedocumenteerde effect. Meerdere klinische onderzoeken laten zien dat SLS:

• het aantal aften kan verhogen
• aften groter en pijnlijker kan maken
• de genezing kan vertragen

Mensen die regelmatig last hebben van aften ervaren vaak een duidelijke verbetering wanneer zij overstappen op een tandpasta zonder SLS.

3. Langzamere genezing van geïrriteerd of beschadigd weefsel

Omdat SLS de beschermende barrière van het mondslijmvlies kan verstoren, kan het herstel na bijvoorbeeld de volgende situaties worden vertraagd:

• tandheelkundige behandelingen
• per ongeluk op de wang bijten;
• irritatie door orthodontische apparatuur
• ontstekingen

4. Een echte SLS-allergie (minder vaak voorkomend, maar wel belangrijk)

Een klein percentage mensen ontwikkelt een contactallergie voor SLS. Symptomen kunnen zijn:

• een branderig of jeukend gevoel
• zwelling van de lippen of het mondslijmvlies
• rode, ontstoken plekken
• aanhoudende klachten na het tandenpoetsen

In deze gevallen verdwijnen de klachten vaak snel wanneer producten met SLS worden vermeden.

5. Ontsteking van het tandvlees en mondslijmvlies

SLS kan roodheid en gevoeligheid verergeren, vooral bij mensen met een droge mond, kwetsbaar mondslijmvlies of auto-immuunziekten van de mond. Voor mensen met kwetsbaar of ontstoken mondweefsel kan SLS een onnodige extra belasting vormen.

Wat SLS níét doet

Het is belangrijk om feiten en mythes van elkaar te onderscheiden.

• SLS is niet kankerverwekkend
• SLS hoopt zich niet op in het lichaam
• SLS veroorzaakt geen systemische ziekte

Wie kan SLS beter vermijden?

Mensen die baat kunnen hebben bij een tandpasta zonder SLS zijn onder andere mensen met:

• een vastgestelde of vermoedelijke SLS-allergie
• terugkerende aften
• een droge mond, bijvoorbeeld als gevolg van de menopauze of medicijngebruik
• gevoelig mondslijmvlies
• een recente kaak- of mondchirurgische ingreep
• auto-immuun- of ontstekingsaandoeningen van de mond

Voor de meeste andere mensen wordt SLS over het algemeen goed verdragen.

Kort samengevat

SLS is voor de meeste mensen niet gevaarlijk, maar kan wel klachten veroorzaken bij mensen met een gevoelige mond. Als je regelmatig last hebt van aften, irritatie of vervelling van het mondslijmvlies, kan overstappen op een tandpasta zonder SLS een eenvoudige verandering zijn die vaak een merkbaar verschil maakt.

Flossen is een effectieve manier om tandplak en voedselresten te verwijderen op plekken waar je tandenborstel niet bij kan, zoals tussen je tanden. Het helpt tandvleesontstekingen en gaatjes te voorkomen, wat bijdraagt aan een goede mondgezondheid. Met flossen haal je dus het vuil tussen de tanden weg, net als met tandenstoken. Goed flossen is niet eenvoudig en moeilijk aan te leren. Als je verkeerd flost—bijvoorbeeld door te hard te trekken of verkeerd te schrapen—kun je je tandvlees beschadigen, wat kan leiden tot irritatie of kleine wondjes. Daarom is het belangrijk om voorzichtig te zijn en een juiste techniek te gebruiken. Voor veel mensen geldt dat zij niet goed flossen en daarom beter met eenvoudiger middelen als tandenstokers en ragertjes tussen de tanden kunnen reinigen. Ik vermoed dat de mondhygiënist dat bij jou heeft geconstateerd en daarom het advies heeft gegeven om alleen tandenstokers te gebruiken. Bespreek dit nog eens met jouw tandarts of mondhygiënist.

Op de website van het Voedingscentrum is een praktische vertaling van de richtlijnen Goede Voeding te vinden. Adviezen die hierin worden gegeven zijn de volgende.
• Eet vooral uit de Schijf van Vijf en neem van deze voedingsmiddelen de aanbevolen hoeveelheden uit elk vak en varieer zoveel mogelijk.
• De 5 vakken zijn: 1. Groente en fruit, 2. Smeer- en bereidingsvetten, 3. Zuivel, noten, vis, peulvruchten, vlees en ei, 4. Brood, graanproducten en aardappelen, 5. Dranken.
• Voedingsmiddelen die (teveel) voedingsstoffen met een mogelijk ongunstig effect op de gezondheid bevatten, horen niet in de Schijf van Vijf. In het geval van cariës moet u vooral denken aan suikerhoudende producten.

De adviezen die duidelijk een link hebben met mondgezondheid zijn:
• eet uit elk vak de aanbevolen hoeveelheden,
• drink kraanwater, koffie en groene en zwarte thee,
• voeg aan het eten en drinken geen suiker toe.

Voor producten buiten de Schijf van Vijf, zoals suiker, geldt:
• niet te vaak en niet te grote porties in een keer,
• ga voor dranken zonder suiker.

Wat wordt er bedoeld met tussendoortjes?
Bijna alles wat men eet of drinkt tussen de maaltijden door zijn tussendoortjes. Een snoepje is dus ook een tussendoortje. Het enige dat niet als tussendoortje telt, is water en ook thee en koffie mits het zonder suiker wordt gedronken.

Het Ivoren Kruis zit nu in het proces om alle folders aan te passen op het nieuwe advies Cariëspreventie. Dus dit nieuwe advies zou ik dan ook zeker aanhouden. Ons Wetenschappelijk Adviescollege heeft daar dit jaar veel discussie aan gewijd en ook een consultatieronde gedaan waarbij veel andere organisaties betrokken zijn geweest. De folders zullen nu stap voor stap op het nieuwe advies worden aangepast.

Er zijn vier kleuren: groen, geel, oranje en rood. Iemand die geen cariësactiviteit heeft en het ‘Advies voor iedereen’ goed uitvoert, zit in de groene groep. Geel staat voor: geen cariësactiviteit ook al wordt het ‘Advies voor iedereen’ niet goed uitgevoerd. Men komt in de oranje groep terecht als er cariësactiviteit is en het ‘Advies voor iedereen’ wordt niet goed uitgevoerd. Voor mensen in de rode groep geldt dat er cariësactiviteit is ondanks het goed uitvoeren van het ‘Advies voor iedereen’. Voor iedere groep zijn er specifieke aanbevelingen geformuleerd in dit hoofdstuk van het Advies Cariëspreventie. Het is de uitdaging en beloning om alle patiënten in de groene groep te krijgen.

SDF is in Europa geregistreerd voor behandeling van tandhalsgevoeligheid. Gebruik bij cariës is off label, echter het wordt veel toegepast vooral voor dentinecariës en onderzoek daarnaar wordt gepubliceerd. Het blijkt een goed werkzame verbinding ter stabilisatie van caviteiten. SDF lijkt bijzonder geschikt om actieve dentinecariës te stabiliseren. De mate van bescherming van glazuur is onduidelijk. Gezien de hoge fluorideconcentratie in SDF (44.800 ppm) moet deze zorgvuldig worden toegepast. Bijwerking is dat er zwartkleuring van dengtinecariës optreedt en op alles waarop u per ongeluk SDF knoeit.

1. De visie van het Ivoren Kruis op het gebruik van postbiotica in de mondzorg
2. Een eventueel officieel standpunt of richtlijn
3. Eventuele betrokkenheid van het Ivoren Kruis bij onderzoek naar de effectiviteit en veiligheid van postbiotica

Graag informeren wij u als volgt:

Het Ivoren Kruis heeft op dit moment geen onderzoek verricht naar postbiotica in de mondzorg. Het betreft een relatief nieuw onderwerp waarover tot op heden slechts een beperkt aantal wetenschappelijke publicaties op het gebied van mondzorg beschikbaar is. Deze hoeveelheid informatie is voor ons onvoldoende om een onderbouwd standpunt te formuleren of een richtlijn te ontwikkelen. Hierdoor is er ook nog geen duidelijkheid over mogelijke risico’s of nadelige effecten.

Wel staat vast dat een gezond voedingspatroon een belangrijke rol speelt in het behoud van de algehele gezondheid en in het voorkomen van mondziekten.

Ter achtergrondinformatie verwijzen wij u graag naar een overzichtsartikel waarin de The strategic role of biotics in dental caries prevention: A scoping review – PMC

Alcohol kan mondkanker veroorzaken.  Alcohol is een kankerverwekkende stof die het DNA van de cellen in de mond kan beschadigen. Hoe meer alcohol iemand drinkt, hoe groter het risico op mondkanker. Vooral als iemand ook rookt, is het risico erg hoog. Roken en alcohol versterken elkaars werking en zorgen voor meer schade aan de mond. Het is belangrijk om te weten dat mondspoeldranken verschillende ingrediënten kunnen bevatten, waaronder bijvoorbeeld waterstofperoxide of chloorhexidine en alcohol. Er bestaan vele alcoholvrije mondspoeldranken. Gezien de huidige inzichten lijkt het beter om voor een alcoholvrij product te kiezen. Op de verpakking kan je controleren of dat erin zit. U kunt dus eenvoudig een alcoholvrij alternatief gebruiken. Voor meer informatie zie:  Ivoren Kruis — Mondspoelmiddelen.

Een VP wordt meestal vervaardigd uit PMMA. PMMA absorbeert +/-2 % water (meer dan zuiver PMMA). Als de prothese uitdroogt kunnen er haarscheurtjes ontstaan en kan ook de pasvorm veranderen.  Wij adviseren om zuiver/schoon niet verwarmd kraanwater te nemen om dar wat er intrekt er ook weer uitkomt. Bijvoorbeeld Ecosym bevat parfumstoffen waar mensen op kunnen reageren met een brandende mondeffect.

Om die reden staat in de gebruiksaanwijzing van schoonmaaktabletten ook dat je de VP er maar kort mee kan reinigen en niet de gehele nacht in moet laten staan. Helaas lezen weinig mensen deze gebruiksaanwijzing.

Het is verstandig om te linken naar de website van het Ivoren Kruis. Beeldrechten worden door het Ivoren Kruis gekocht en gelden niet voor gebruik op de website van de praktijken helaas. Het gaat dan met name om de foto’s die we gebruiken in de folders. De tekst is natuurlijk van het Ivoren Kruis zelf. Dus: beter geen folders op jullie website zetten. Jullie kunnen linken naar onze website en ook folders bestellen natuurlijk (Ivoren Kruis — Ivoren Kruis patiëntenfolders). Als lid krijg je korting.