Uiteraard wel voor de gebitsgezondheid van de aanstaande moeder, maar niet voor de gebitsgezondheid van de baby na de geboorte.

Als je geen tanden en kiezen hebt, heeft het voor je gebit geen zin om fluoride te gebruiken.

Jazeker fluoride beschermt ook het tandbeen. De bescherming is echter minder effectief dan de bescherming van glazuur.

Glazuur en dentine hebben dezelfde chemische samenstelling, waardoor fluoride in principe op beide mineralen via dezelfde chemische processen werkt. Toch biedt fluoride minder bescherming aan dentine. Dit komt doordat dentine poreuzer is dan glazuur, waardoor zuren gemakkelijker binnendringen, en doordat dentinekristallen kleiner zijn. Kleinere kristallen hebben gezamenlijk een groter oppervlak, waardoor bij een zuuraanval meer mineraal tegelijk wordt aangetast. Door deze twee eigenschappen is er bij dentine meer fluoride nodig om dezelfde beschermende werking te bereiken als bij glazuur.

Hierbij moet je onderscheid maken tussen eenmalig te veel fluoride, bijvoorbeeld een kind snoept uit de tandpastatube en een chronische overdosering (je slikt elke dag een beetje te veel in).

Eenmalig te veel fluoride

Voor elke stof geldt dat te veel schadelijk kan zijn. Volgens het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC*) treedt een lichte vergiftiging op bij het inslikken van 1,6 mg/kg lichaamsgewicht. Dan kunnen gastro-intestinale effecten (braken en buikpijn) optreden. Melk drinken (of op andere wijze calcium toedienen) en thuis-observatie is dan voldoende. Een matige intoxicatie treedt op vanaf 5 mg/kg lichaamsgewicht. De effecten zijn dan ernstiger en er is klinische observatie en diagnostiek nodig. Neem dan ook contact op met de huisarts, die mogelijk zal doorverwijzen naar het ziekenhuis. Daar wordt waarschijnlijk de calciumspiegel in het bloed bepaald. De grenswaarde voor ernstige intoxicatie is vastgesteld op 15 mg/kg lichaamsgewicht. Vanaf deze hoeveelheid wordt ziekenhuisopname geadviseerd om zo nodig de maag leeg te laten pompen en schoon te laten spoelen. Verder dienen laxantia gebruikt te worden. De calciumspiegel in het bloed moet worden gecontroleerd en een hypocalciëmie moet behandeld worden.

Eén gram fluoridepeutertandpasta bevat 0,5 mg fluoride, één gram junior- en volwassentandpasta bevat 1 tot 1,5 mg fluoride.  Uitgerekend voor een kind van 15 kilo (ongeveer 3 jaar oud) wordt:

• een lichte intoxicatie bereikt bij het inslikken van 48 gram peutertandpasta of 16-24 gram junior- of volwassentandpasta
• een matige intoxicatie bij het inslikken van 150 gram (2 tuben) peutertandpasta of 50-75 gram (¾ tot 1 tube) junior- of volwassentandpasta
• een ernstige intoxicatie bij het inslikken van 450 gram (6 tuben) peutertandpasta of 150-225 gram (2 tot 3 tuben) junior of volwassentandpasta.

*Het NVIC is het kenniscentrum voor de klinische toxicologie in Nederland informeert artsen, apothekers en andere professionele hulpverleners over de mogelijke gezondheidseffecten en behandelingsmogelijkheden bij vergiftigingen.

Elke dag een klein beetje te veel

Als een kind elke dag een klein beetje fluoride te veel neemt tijdens de tandvorming dan kan de tandvorming verstoord worden. Het tandglazuur vertoont dan witte vlekken die na doorbraak donker kunnen kleuren door kleurstoffen uit de voeding. Dit verschijnsel wordt wel gevlekt glazuur, mottled enamel, of fluorose genoemd. Het is een esthetisch probleem. Bij lichte aantasting kan de verkleuring worden gebleekt of weggeslepen. Bij ernstiger aantasting moet het gecamoufleerd worden met wit vulmateriaal (een zogenoemde facing).

De Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) houdt voor fluoride de volgende grenswaarden aan:

• voor kinderen 1-3 jaar van 1,5 mg fluoride per dag
• voor kinderen 4-8 jaar van 2,5 mg fluoride per dag
• voor kinderen van 9-14 jaar 5 mg fluoride per dag
• voor kinderen ≥15 jaar en volwassenen 7 mg fluoride per dag.

Als men onder deze grenswaarden blijft, wordt tandfluorose voorkomen.

Het is belangrijk te voorkomen dat kinderen van tandpasta snoepen; bewaar tandpasta daarom buiten hun bereik. Of het gevaarlijk is, hangt af van de hoeveelheid fluoride die wordt ingenomen/ingeslikt. In het kort: bij minder dan 1,6 mg fluoride per kg lichaamsgewicht is er geen risico. Bij minder dan 5 mg/kg en maag-darmklachten kan melk worden gegeven. Bij meer dan 5 mg/kg moet u contact opnemen met de huisarts, die mogelijk doorverwijst naar het ziekenhuis. Bij een inname van meer dan 15 mg/kg is ziekenhuisopname zeker aangewezen.

Nee. In de periode na de Tweede Wereldoorlog tot begin jaren 1970 werd fluoridering van drinkwater overwogen ter bestrijding van het toen wijdverbreide tandbederf. De praktische uitvoering bleek complex, onder andere vanwege de wens tot gelijke toegang tot niet-gefluorideerd drinkwater. Dit zou twee waterleidingsystemen vereisen. Tegelijkertijd werd duidelijk dat fluoridetabletten en fluoridetandpasta effectief waren. Het advies luidde destijds: fluoridetabletten tot 5 jaar, daarna volwassenfluoridetandpasta. In de praktijk werden tabletten echter vaak vergeten of in één keer ingenomen, wat de effectiviteit verminderde en de kans op (lichte) fluorose verhoogde. De introductie van fluoridepeutertandpasta bood hiervoor een oplossing en leidde in stappen tot het huidige advies: 0–5 jaar tweemaal daags poetsen met fluoridepeutertandpasta; vanaf 5 jaar tweemaal daags poetsen met junior- of volwassenfluoridetandpasta.

Voor als je meer over fluoride wil weten, zie deze aflevering van Andere Tijden: Het volmaakte gebit – Andere Tijden.

In 1960 concludeerde de Gezondheidsraad dat drinkwaterfluoridering tandheelkundig en medisch effectief, goedkoop en technisch uitvoerbaar was, mits besluitvorming op gemeentelijk niveau plaatsvond en ongefluorideerd water beschikbaar bleef voor bezwaarmakers. In 1970 werd door de Kroon (de toenmalige Raad van State) vastgesteld dat een ieder die dat wilde toegang moest hebben tot ongefluorideerd water. Een wetsvoorstel uit 1973 ter regeling van de waterfluoridering strandde uiteindelijk in 1976, vooral vanwege het bezwaar tegen beperking van keuzevrijheid. Daarmee was drinkwaterfluoridering in Nederland geen optie meer.

Voor als je meer over die periode wil weten, zie deze aflevering van Andere Tijden: Het volmaakte gebit – Andere Tijden.